नवीन महाराष्ट्र पोलीस भरती, तलाठी व MPSC २०२६ मोफत सराव चाचण्या उपलब्ध!
मराठी व्याकरण नवीन अपडेट

मराठी म्हणी व त्यांचे अर्थ (200+) : 10th SSC, MPSC

अपडेट: November 5, 2026
मराठी म्हणी व त्यांचे अर्थ (200+) : 10th SSC, MPSC

मराठी म्हणी व त्यांचे अर्थ (Mhani in Marathi) : मराठी व्याकरणातील म्हणी हा घटक शालेय अभ्यासापासून ते स्पर्धा परीक्षांपर्यंत अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. MPSC (राज्यसेवा, गट ब, गट क), इयत्ता १० वी (SSC Board), पोलीस भरती, तलाठी भरती व सरळसेवा परीक्षांमध्ये म्हणीचा अर्थ सांगणे, म्हणीचा वाक्यात उपयोग करणे, अपूर्ण म्हण पूर्ण करणे किंवा समान अर्थाची म्हण ओळखणे यावर हमखास २ ते ३ गुणांचे प्रश्न विचारले जातात.

या लेखात आम्ही विद्यार्थ्यांसाठी २०० हून अधिक महत्त्वाच्या मराठी म्हणी, त्यांचे अचूक अर्थ व उदाहरणे वर्णक्रमानुसार (अ ते ह) सविस्तर दिली आहेत. तसेच संपूर्ण संकलनाची मोफत PDF खाली दिलेल्या लिंकवरून डाउनलोड करू शकता.

१. म्हणी म्हणजे काय? (व्याख्या व वैशिष्ट्ये)

समाजातील पिढ्यानपिढ्यांच्या अनुभवातून, लोकजीवनातून आणि चालीरीतींतून सिद्ध झालेले, जीवनातील सत्य मार्मिकपणे व्यक्त करणारे संक्षिप्त वचन म्हणजे ‘म्हण’ होय. ‘जे वाक्य किंवा वचन वारंवार लोकांच्या म्हणण्यात येते, ती म्हण.’

WhatsApp ग्रुप (सर्व भरती अपडेट्स)
जॉईन व्हा ➔
Telegram चॅनेल (मोफत PDF व सराव प्रश्न)
जॉईन व्हा ➔

म्हणींची प्रमुख वैशिष्ट्ये:

  • म्हणींमध्ये जीवनातील सूक्ष्म निरीक्षण आणि अनुभवाचे सार साठवलेले असते.
  • म्हणी संक्षिप्त, आटोपशीर व कानाला तालबद्ध किंवा यमकयुक्त असतात.
  • कमी शब्दांत फार मोठा व अर्थपूर्ण संदेश देण्याची ताकद म्हणींमध्ये असते.

२. परीक्षा पद्धती व विचारले जाणारे प्रश्न प्रकार (Exam Pattern)

विविध परीक्षांमध्ये म्हणींवर विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांचे स्वरूप खालीलप्रमाणे असते:

  • इयत्ता १० वी (SSC Board): मराठी कुमारभारती परीक्षेत अपूर्ण म्हण पूर्ण करणे, दिलेल्या म्हणीचा अर्थ सांगणे किंवा म्हणीच्या अर्थावरून म्हण ओळखणे अशा स्वरूपाचे प्रश्न येतात.
  • MPSC (राज्यसेवा व गट ब/क): बहुपर्यायी स्वरूपात म्हणींचा अचूक अर्थ निवडणे, विरुद्ध अर्थाची म्हण ओळखणे (उदा. ‘उथळ पाण्याला खळखळाट फार’ विरुद्ध ‘गंभीर वृत्ती’), किंवा विसंगत जोडी ओळखणे असे प्रश्न विचारले जातात.
  • पोलीस भरती व तलाठी भरती: थेट म्हणीचा अर्थ किंवा म्हणीतील गाळलेला शब्द भरणे यावर प्रश्न येतात.

३. परीक्षेत वारंवार विचारल्या जाणाऱ्या Top 30 म्हणी (सविस्तर अर्थ व उदाहरण)

महत्त्वाची म्हण अचूक अर्थ वाक्यात उपयोग / स्पष्टीकरण
अति तिथे माती कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक हा वाईटच असतो. दररोज अवाजवी गोड खाल्ल्याने अखेर तब्येत बिघडली; म्हणतात ना, अति तिथे माती.
अडला हरी गाढवाचे पाय धरी शहाण्या माणसालाही गरजेच्या वेळी मूर्खाची विनवणी करावी लागते. कामाचा खोळंबा होऊ नये म्हणून साहेबांनी कनिष्ठ कर्मचाऱ्यालाही गोड बोलून काम करवून घेतले.
आंधळा मागतो एक डोळा, देव देतो दोन अपेक्षेपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त फायदा होणे. फक्त मुलाखतीची अपेक्षा असताना थेट नियुक्तीपत्रच मिळाले, याला म्हणतात आंधळा मागतो एक डोळा अन् देव देतो दोन.
आयत्या बिळात नागोबा दुसऱ्याने कष्टाने मिळवलेल्या गोष्टीचा स्वतः आयता फायदा उठवणे. भावाने बांधलेल्या बंगल्यात लहान भाऊ जाऊन राहू लागला, अगदी आयत्या बिळात नागोबासारखा.
उथळ पाण्याला खळखळाट फार अल्प ज्ञान असणारा माणूस फार बडेजाव मारतो. विषयाचा सखोल अभ्यास नसतानाही तो विद्वत्तेचा आव आणत होता; म्हणतात ना, उथळ पाण्याला खळखळाट फार.
एका हाताने टाळी वाजत नाही भांडणात किंवा वादात दोन्ही बाजूंचा दोष असतो. फक्त समोरच्याला दोष देऊ नको, भांडणात एका हाताने टाळी कधीच वाजत नाही.
कर नाही त्याला डर कशाला ज्याने चूक केली नाही त्याला कोणाचीही भीती नसते. प्रामाणिक अधिकाऱ्याने चौकशीला हसतमुखाने सामोरे जाणे पसंत केले; कारण कर नाही त्याला डर कशाला.
काखेत कळसा गावाला वळसा वस्तू जवळ असताना सर्वत्र शोधत फिरणे. चष्मा कपाळावर असताना आजोबा घरभर चष्मा शोधत होते.
कुऱ्हाडीचा दांडा गोतास काळ आपलाच माणूस आपल्या विनाशाला कारणीभूत ठरणे. फितूर झालेल्या मित्राने शत्रूला गुप्त माहिती दिली, कुऱ्हाडीचा दांडा गोतास काळ ठरला.
कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट न मिळणाऱ्या गोष्टीला नावे ठेवणे. परीक्षेत अपयश आल्यावर तो म्हणाला स्पर्धा परीक्षा निरुपयोगी आहेत; कोल्ह्याला द्राक्षे आंबटच वाटणार.
गरज सरो आणि वैद्य मरो काम झाले की उपकार विसरणे. निवडणूक जिंकल्यावर नेत्याने मतदारांकडे दुर्लक्ष केले; याला म्हणतात गरज सरो अन् वैद्य मरो.
गाढवाला गुळाची चव काय मूर्खाला चांगल्या गोष्टीचे मोल नसते. उत्कृष्ट शास्त्रीय संगीताची समीक्षा एका अशिक्षित माणसाने करणे म्हणजे गाढवाला गुळाची चव विचारण्यासारखे आहे.
घरोघरी मातीच्याच चुली सर्वत्र कमी-अधिक प्रमाणात सारखीच परिस्थिती असते. केवळ आपल्याच घरात अडचणी आहेत असे समजू नका, जगात घरोघरी मातीच्याच चुली असतात.
चार दिवस सासूचे चार दिवस सुनेचे प्रत्येकाची चांगली वेळ कधीतरी येतेच. सतत पराभव पत्करणारा खेळाडू अखेर विजेता ठरला; म्हणतात ना चार दिवस सासूचे चार दिवस सुनेचे.
चोराच्या मनात चांदणे वाईट कृत्य करणाऱ्याला नेहमी भीती वाटत राहते. पोलिसांची गाडी पाहताच संशयित व्यक्ती घाबरून पळू लागली, चोराच्या मनात चांदणे असतेच.
झाकली मूठ सव्वा लाखाची आपले दुर्गुण किंवा गुप्त गोष्टी उघड न करणे शहाणपणाचे असते. कौटुंबिक वाद चव्हाट्यावर न आणता आपापसात मिटवणे म्हणजे झाकली मूठ सव्वा लाखाची ठेवणे.
टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण येत नाही कष्ट सहन केल्याशिवाय यश किंवा मोठेपण मिळत नाही. रात्रंदिवस अभ्यास करूनच तो वर्ग १ अधिकारी झाला; टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण येत नाही.
तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार अन्याय सहन करावा लागणे व तक्रारही करता न येणे. नोकरीत वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मनमानी कारभाराविरुद्ध काहीच बोलता न येणे म्हणजे तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार.
दुरून डोंगर साजरे लांबून आकर्षक वाटणारी गोष्ट जवळून पाहिली की अडचणी समजतात. चित्रपटसृष्टीचे जीवन बाहेरून झगमगीत वाटते, पण प्रत्यक्षात दुरून डोंगर साजरे असतात.
दाम करी काम पैशाच्या जोरावर अवघड कामे सहज होतात. अडचणीच्या काळात पैशाने सर्व संकटे दूर झाली; म्हणतात ना दाम करी काम.
दिव्याखाली अंधार मोठ्या किंवा प्रतिष्ठित व्यक्तीजवळ काही दोष असणे. शिक्षणमंत्र्यांच्याच मुलाने शाळा सोडून दिली, याला म्हणतात दिव्याखाली अंधार.
नाचता येईना अंगण वाकडे स्वतःमध्ये पात्रता नसताना इतरांना दोष देणे. कमी गुण मिळाल्यावर तो म्हणाला प्रश्नपत्रिकाच कठीण होती; नाचता येईना अंगण वाकडे.
नाव सोनूबाई हाती कथलाचा वाळा नाव मोठे पण प्रत्यक्ष परिस्थिती दरिद्री असणे. स्वतःला उद्योगपती म्हणवणाऱ्या माणसाकडे साधे भाड्याचे घरही नव्हते, नाव सोनूबाई हाती कथलाचा वाळा.
पाचामुखी परमेश्वर अनेक लोकांचे मत हे देवाच्या निर्णयासारखे मानले जाते. गावकऱ्यांनी एकमुखाने घेतलेला निर्णय सर्वांनी मान्य केला, कारण पाचामुखी परमेश्वर असतो.
बळी तो कान पिळी सामर्थ्यवान व्यक्ती दुर्बलांवर वर्चस्व गाजवते. मोठ्या कारखानदाराने छोट्या दुकानदारांचे अस्तित्व संपवले, बळी तो कान पिळी.
बाप दाखव नाहीतर श्राद्ध कर आपल्या बोलण्याचा प्रत्यक्ष पुरावा देणे. केवळ पोकळ गप्पा न मारता कामाचा निकाल दाखवा, बाप दाखव नाहीतर श्राद्ध कर.
बुडत्याला काडीचा आधार मोठ्या संकटात लहानशी मदतही मोलाची वाटते. दिवाळखोरीत निघालेल्या व्यापाऱ्याला मित्राने दिलेले थोडे पैसे बुडत्याला काडीचा आधार ठरले.
शितावरून भाताची परीक्षा एका नमुन्यावरून संपूर्ण परिस्थितीचा अंदाज घेणे. मुलाच्या एका उत्तरावरूनच परीक्षकांनी त्याच्या बुद्धिमत्तेची पारख केली, शितावरून भाताची परीक्षा झाली.
हत्ती गेला आणि शेपूट राहिले मोठे काम पूर्ण होऊन थोडे काम उरणे. घरबांधणीचे सर्व काम झाले, फक्त रंगाचे काम बाकी राहिले; हत्ती गेला अन् शेपूट राहिले.
हातच्या काकणाला आरसा कशाला प्रत्यक्ष पुराव्यासाठी वेगळ्या पुराव्याची गरज नसते. विद्यार्थ्याची गुणवत्ता मार्कलिस्टवरूनच स्पष्ट दिसते, हातच्या काकणाला आरसा कशाला.

४. संपूर्ण २००+ मराठी म्हणी संग्रह (वर्णक्रमानुसार A-Z)

खालील सर्वसमावेशक तालिकेत २०० हून अधिक मराठी म्हणी आणि त्यांचे अर्थ वर्णक्रमानुसार दिले आहेत:

अ.क्र. मराठी म्हण म्हणीचा अर्थ
1 अंधारात काजवा चमकणे घोर संकटात आशेचा लहानसा किरण दिसणे.
2 अंधारात तीर मारणे अंदाज किंवा माहिती नसताना केवळ नशिबावर काम करण्याचा प्रयत्न करणे.
3 अगं अगं म्हशी मला कोठे नेशी स्वत:ची चूक मान्य करण्याऐवजी त्यासाठी इतरांवर दोष ठेवणे.
4 अचाट खाणे मसणात जाणे खाण्यापिण्यात अतिरके झाल्यास परिणाम वाईट होतो.
5 अडला हरी गाढवाचे पाय धरी एखाद्या हुशार माणसाला देखील अडचणीच्या वेळी मूर्ख माणसाची विनवणी करावी लागते.
6 अति तिथे माती कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक हा अंतिमतः नुकसानकारकच ठरतो.
7 अति तेथे माती कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईटच असतो.
8 अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा जो माणूस फार शहाणपणा करायला जातो. त्याचे मुळीच काम होत नाही.
9 अन्नाचा येतो वास, कोरीच घेते घास. अन्न न खाणे पण त्यात मन असणे.
10 अर्थी दान महापुण्य गरजू माणसाला दान दिल्यामुळे पुण्य मिळते.
11 अल्पसंतुष्ट सुख भोगी थोड्याशा लाभाने समाधानी राहणारा नेहमी सुखी राहतो.
12 असतील शिते तर जमतील भुते एखाद्या माणसाकडून फायदा होणार असला की त्याच्या भोवती माणसे गोळा होतात.
13 असेल हरी तर देईल खाटल्यावरी आळशी वृत्तीने बसून नशिबावर विसंबून राहणे.
14 अहो रूपम अहो ध्वनी एकमेकांच्या मर्यादा न दाखवता उलटपक्षी खोटी स्तुती करणे.
15 अळी मिळी गुप चिळी रहस्य उघडकीला येऊ नये म्हणून सर्वांनी मूग गिळून बसणे.
16 अळीमिळी गुपचिळी स्वतःचे गुपित उघड होऊ नये म्हणून निमूटपणे गप्प बसणे.
17 आ बैल मला मार स्वतःहून जाणूनबुजून संकट किंवा वाद ओढवून घेणे.
18 आंधळं दळतं कुत्रं पीठ खातं एकाने अतोनात कष्ट करावे आणि निष्काळजीपणामुळे दुसऱ्यानेच त्याचा गैरफायदा घ्यावा.
19 आंधळा मागतो एक डोळा, देव देतो दोन अपेक्षेपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त फायदा होणे.
20 आंधळा मागतो एक डोळा, देव देतो दोन डोळे अपेक्षेपेक्षा जास्त फायदा होणे.
21 आंधळे दळते कुत्रं पीठ खाते एकानं काम करावं आणि दुसर्‍यांनं त्याचा फायदा घ्यावा.
22 आंधळ्यांच्या गाई देव राखतो अनाथांचे किंवा निराधार लोकांचे रक्षण ईश्वराकडून होते.
23 आई जेवू घालीना बाप भीक मागू देईना दोन्ही बाजूंनी अडचण
24 आईचा काळ बायकोचा मवाळ आईकडे दुर्लक्ष करून बायकोची काळजी घेणारा
25 आईजीच्या जीवावर बाईजी उदार दुसर्‍याचा पैसा खर्च करून औदार्य दाखविणे.
26 आचार भ्रष्टी सदा कष्टी ज्याचे आचार विचार चांगले नसतात. तो नेहमी दु:खी असतो.
27 आठ हात लाकूड अन नऊ हात ढिपली अत्यंत मूर्खपणाची अतिशयोक्ती.
28 आधी पोटोबा मग विठोबा प्रथम स्वतःच्या पोटाची किंवा उपजीविकेची सोय करावी आणि नंतर इतर गोष्टींकडे लक्ष द्यावे.
29 आधी पोटोबा मग विठ्ठोबा आदी पोटाची सोय पाहावी नंतर देवधर्म करावा.
30 आधी बुद्धी जाते नंतर लक्ष्मी जाते अगोदर आचरण बिघडते नंतर दशा बदलते.
31 आधी शिदोरी मग जेजूरी आधी भोजन मग देवपूजा
32 आधीच उल्हास त्यात फाल्गुन मास मुळातच आळशी माणसाच्या आळशी वृत्तीला पोषक अवस्था निर्माण होणे.
33 आपण हसे लोकाला, शेंबूड आपल्या नाकाला ज्या दोषाबद्दल आपण दुसर्‍याला हसतो. तोच दोष आपल्या अंगी असणे.
34 आपला तो बाब्या दुसर्‍याचं ते कारटं स्वत:चे चांगले आणि दुसर्‍यांचे वाईट अशी प्रवृत्ती असणे.
35 आपला तो बाळ्या, दुसऱ्याचा तो कारटा स्वतःच्या मुलाचे दोष झाकून दुसऱ्याच्या मुलाला मात्र दोष देणे.
36 आपला हात जगन्नाथ आपली प्रगती आपल्या कर्तृत्वावर अवलंबून असते.
37 आपली पाठ आपल्याला दिसत नाही स्वतःचे दोष स्वतःला कधीही सहजपणे दिसून येत नाहीत.
38 आपलेच दात आपलेच ओठ आपल्याच माणसाने चूक केल्यावर अडचणीचे स्थिती निर्माण होणे.
39 आपल्याच पोळीवर तूप ओढणे फक्त स्वत:चाच तेवढा फायदा साधून घेणे.
40 आयत्या बिळात नागोबा दुसर्‍याने स्वत:साठी केलेल्या गोष्टीचा आयता फायदा उठविणे.
41 आवळा देऊन कोहळा काढणे क्षुल्लक गोष्टीचा मोबदल्यात मोठा लाभ करून घेणे.
42 इकडे आड तिकडे विहीर दोन्ही बाजूंनी अडचणीची परिस्थिती असणे.
43 इच्छा तेथे मार् ग एखादी गोष्ट करण्याची इच्छा असेल तर काहीतरी मार्ग निघतोच.
44 उंटावरचा शहाणा मूर्ख सल्ला देणारा
45 उंटावरून शेळ्या हाकणे आळस, हलगर्जीपणा करणे
46 उंदराला मांजर साक्ष वाईट कृत्य करतांना एकमेकांना साक्ष देणे.
47 उचलली जीभ लावली टाळ्याला विचार न करता बोलणे.
48 उठता लाथ बसता बुकी प्रत्येक कृत्याबद्दल अद्दल घडविण्यासाठी पुन्हा पुन्हा शिक्षा करणे.
49 उडत्या पाखरची पिसे मोजणे अगदी सहजपणे अवघड गोष्टीची परीक्षा करणे.
50 उडाला तर कावळा, बुडाला तर बेडूक एखाद्या गोष्टीची परीक्षा होण्याकरिता काही काल वाट पहावी लागते.
51 उतावळा नवरा गुडघ्याला बाशिंग प्रसंगी हास्यास्पद ठरेल आशा प्रकराच्या उतावळेपणा दाखविणे.
52 उथळ पाण्याला खळखळाट फार थोडासा गुण अंगी असणारा माणूस जास्त बढाई मरतो.
53 उधार द्यावा आणि ग्राहक गमवावा उधार दिल्याने नातेसंबंध किंवा व्यवहार बिघडतात.
54 उधारीचे पोते सव्वा हात रिते उधारीने घेतलेल्या वस्तूमध्ये किंवा व्यवहारात नेहमी तोटा किंवा घट होते.
55 उधारीचे पोते सव्वाहात रिते उधारी घेतलेल्या गोष्टीत तोटा ठरलेलाच असतो.
56 उस गोड लागला म्हणून मुळासकट खाऊ नये कोणत्याही चांगल्या गोष्टीचा किंवा एखाद्याच्या चांगुलपणाचा प्रमाणाबाहेर फायदा घेऊ नये.
57 एक ना घड भारभर चिंध्या एकाच वेळी अनेक कामे करायला घेतल्यावर सर्वच कामे अर्थवट होण्याची अवस्था.
58 एक ना धड भाराभर चिंध्या एकाच वेळी अनेक कामे हाती घेऊन एकही काम नीट पूर्ण न होणे.
59 एका माळेचे मणी सगळीच माणसे सारख्या स्वभावाची.
60 एका म्यानात दोन तलवारी राहत नाहीत दोन अत्यंत महत्त्वाकांक्षी किंवा विरोधी वृत्तीचे लोक एकाच ठिकाणी सलोख्याने एकत्र राहू शकत नाहीत.
61 एका म्यानात दोन तलवारी राहू शकत नाहीत दोन तेजस्वी माणसे एकत्र गुण्यागोविदाने नांदू शकत नाहीत दोन सवती एका घरात सुखासमाधानाने राहू शकत नाहीत.
62 एका हाताने टाळी वाजत नाही दोघांच्या भांडणात पूर्णपणे एकट्यालाच दोष देता येत नाही किंवा एखाद्या कृत्यात दोघेही दोषी असणे.
63 ऐकावे जनाचे करावे मनाचे लोकांचे ऐकून घ्यावे व मग आपल्याला जे योग्य वाटेल ते करावे.
64 ओठात एक पोटात एक मनात कपट किंवा वाईट विचार ठेवून वरवर मात्र गोड बोलण्याचा देखावा करणे.
65 ओळखीचा चोर जीवे न सोडी ओळखीचा शत्रू हा अनोळखी शत्रूपेक्षा धोकादायक असतो.
66 कडू कारले तुपात तळले साखरेत घोळले तरीही कडू ते कडूच किती ही प्रयत्न केला तरीही माणसाचा मूळ स्वभाव (दूर्वर्तणी) बदलत नाही.
67 कडू कारले तुपात तळले, साखरेत घोळले तरी कडू ते कडूच दुर्जन किंवा वाईट स्वभावाच्या माणसाला कितीही चांगला उपदेश केला तरी त्याचा मूळ स्वभाव बदलत नाही.
68 कधी गाडीवर नाव तर कधी नावेवर गाडी कधी गरीबी तर कधी श्रीमंती येणे.
69 कधी तुपाशी तर कधी उपाशी संसारिक स्थिती नेहमी सारखीच राहत नाही त्यात कधी संपन्नता येते तर कधी विपन्नावस्था येते.
70 कर नाही त्याला डर कशाला ज्याने काही गुन्हा किंवा वाईट गोष्ट केली नाही त्याने शिक्षा होण्याचे भय कशाला बाळगावयाचे
71 करावे तसे भरावे जसे कृत्य असेल त्याप्रमाणे चांगलेवाईट फळ भोगावे लागते.
72 काखेत कळसा गावाला वळसा वस्तू आपल्याजवळच असताना सर्वत्र शोधत फिरणे.
73 काखेत कळसा नि गावाला वळसा हरवलेली वस्तु जवळ असतानाही इतरत्र शोधत राहणे.
74 काठी मारल्याने पानी दुभंगत नाही रक्ताचे नाते तोडून म्हणता तुटत नाही.
75 कानामगून आली आणि तिखट झाली मागून येऊन वरचढ होणे.
76 कामापुरता मामा काम साधण्यापुरते गोड बोलणे
77 कामापुरता मामा आणि ताकापुरती आजी केवळ स्वतःचे काम साध्य होईपर्यंत गोड बोलणे आणि काम झाल्यावर विसरणे.
78 कावळा बसायला अन फांदी तुटायला परस्परांशी कारण-संबंध नसताना योगायोगाने दोन गोष्टी एकाचवेळी घडणे.
79 कावळ्याच्या शापाने गाय मरत नाही क्षुद्र माणसांच्या निंदेने थोरांचे नुकसान होत नाही
80 काळ आला होता. पण वेळ आली नव्हती नाश होण्याची वेळ आली असताना थोडक्यात बचावणे.
81 कुंपणाने शेत खाल्ले तर दाद न्यावी कुणीकडे रखवालादारानेच विश्वासघात करून चोरी करणे.
82 कुंपणानेच शेत खाणे ज्याच्यावर संरक्षणाची किंवा विश्वासाची जबाबदारी सोपवली आहे, त्यानेच फसवणूक किंवा नुकसान करणे.
83 कुडी तशी पुडी देहाप्रमाणे आहार असतो.
84 कुत्र्याचे शेपूट नळीत घातले तरी वाकडे ते वाकडेच कितीही प्रयत्न केले तरी काहीचा मूळस्वभाव बदलत नाही.
85 कुर्‍हाडीचा दांडा गोतास काळ आपलाच माणूस आपल्या नाशाला कारणीभूत होतो.
86 कुऱ्हाडीचा दांडा गोतास काळ आपलाच आप्त किंवा नातेवाईक आपल्या नाशाला किंवा संकटाला कारणीभूत ठरणे.
87 कोंबडे झाकले म्हणून तांबडे फुटायचे राहत नाही निश्चित घडणारी घटना कोणाच्याही प्रयत्नाने टाळता येत नाही.
88 कोरड्याबरोबर ओले ही जळते निरपराध्याची अपराध्यासोबत गणना करणे
89 कोल्हा काकडीला राजी क्ष्रुद्र माणसे क्षुद्र गोष्टीनीही खुश होतात.
90 कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट जी गोष्ट आपल्याला प्रयत्न करूनही साध्य होत नाही, ती निकृष्ट किंवा वाईट ठरवणे.
91 खर्‍याला मरण नाही खरे कधी लपत नाही, सत्य मेव जयते!
92 खाईन तर तुपाशी नाहीतर उपाशी परिस्थितीशी जुळवून न घेता हट्टीपणाने वागणारा.
93 खाऊ जाणे ते पचवू जाणे एखादे कृत्य धाडसाने करणारा त्याचे परिणाम भोगण्यासही समर्थ असतो.
94 खाऊन माजवे टाकून माजू नये पैशाच्या संपतीचा गैरवापर करू नये.
95 खाण तशी माती आई वडिलाप्रमाणे त्यांच्या मुलांचे वर्तन होणे.
96 खायला काळ भुईला भार काहीही कामधंदा न करता आळशीपणे जगणारा निरुपयोगी माणूस.
97 खोट्याच्या कपाळी गोटा वाईट कृत्य करणार्‍याला माणसाचे शेवटी वाईटच होते.
98 गरज सरो आणि वैद्य मरो स्वतःचे काम पूर्ण झाले की उपकार करणाऱ्या माणसाला विसरून जाणे.
99 गरज सरो नि वैध मरो आपले काम झाले की उपकार कर्त्याची पर्वा न करणे.
100 गरजवंताला अक्कल नसते गरजेमुळे अडलेल्या व्यक्तीला इतरांच्या म्हणण्यापुढे मान डोलवावी लागते.
101 गर्जेल तो पडेल काय केवळ गाजावाजा करणार्‍या व्यक्तीच्या हातून फारसे काही घडत नसते.
102 गर्वाचे घर खाली गर्विष्ठ माणसाची कधीतरी फजिती होतेच.
103 गाजराची पुंगी वाजली तर वाजली नाही तर मोडून खाली एखादी गोष्ट साध्य झाली तर उत्तमच नाही तर तिचा दूसरा उपयोग करून घेणे.
104 गाड्याबरोबर नळ्याची यात्रा मोठ्यांच्या आश्रयाने लहानांचाही फायदा होतच असतो.
105 गाढवांचा गोंधळ, लाथांचा सुकाळ मूर्ख लोक एकत्र आल्यावर मूर्खपणाचेच कृत्य करणार
106 गाढवाच्या पाठीवर गोणी एखाद्या गोष्टीची अनूकुलता असून उपयोग नाही. तर तिचा फायदा घेता यायला हवा.
107 गाढवापुढे वाचली गीता अन कालचा गोधळ बारा होता मूर्खाला केलेला उपदेश वाया जातो.
108 गाढवापुढे वाचली गीता, कालचा गोंधळ बरा होता मूर्ख माणसाला कितीही चांगला उपदेश केला तरी त्याचा काहीही उपयोग होत नाही.
109 गाढवाला गुळाची चव काय ज्याला उत्तम गोष्टीची पारख किंवा महत्त्व कळत नाही, त्याला चांगल्या गोष्टी देऊन उपयोग नसतो.
110 गाढवाला गुळाची चव काय? मुर्खाला चांगल्या गोष्टीची किंमत कळत नाही.
111 गाव करी ते राव ना करी श्रीमंत व्यक्ति स्वत:च्या बळावर जे करू शकत नाही ते एकीच्या बळावर सामान्य माणसे करू शकतात.
112 गुरुची विद्या गुरूला फळली एखाद्याचा डाव त्याच्यावरच उलटणे.
113 गुळाचा गणपती गुळाचाच नैवेद्य ज्याची वस्तु त्यालाच भेट देणे.
114 गुळाचा गणपती आणि गुळाचाच नैवेद्य ज्याची वस्तू त्यालाच अर्पण करून मोठेपण मिळवण्याचा देखावा करणे.
115 गोगलगाय नि पोटात पाय एखाद्याचे खरे स्वरूप न दिसणे.
116 गोरागोमटा कपाळ करंटा दिसायला देखणा पण नशिबाने दुर्दैवी व्यक्ती.
117 घटका पाणी पिते घड्याळ टोले खाते आपापल्या कर्मानुसार परिणाम भोगावे लागतात.
118 घर ना दार देवळी बिर्‍हाड बायको पोरे नसणारा एकटा पुरुष किंवा शिरावर कोणतीही जाबाबदारी नसलेली व्यक्ती.
119 घर पहावे बांधून लग्न पहावे करून अनुभवाने माणूस शहाणा होतो.
120 घर फिरले म्हणजे घराचे वासेही फिरतात एखाद्यावर प्रतिकूल परिस्थिती आली म्हणजे सारेच त्याच्याबरोबर वाईटपणे वागू लागतात.
121 घरचे झाले थोडे आणि व्याह्याने धाडले घोडे आधीच स्वतःच्या घरात अडचणी असताना बाहेरून आणखी नवीन संकटाची भर पडणे.
122 घरचे झाले थोडे, व्याह्याने धाडले घोडे स्वत:च्या कामाचा व्याप अतोनात असताना दुसर्‍यांने आपलेही काम लादणे.
123 घरोघरी मातीच्याच चुली सर्वत्र सारखीच परिस्थिती अनुभवास येणे.
124 घोडामैदानजवळ असणे परीक्षा लवकरच होणे
125 घोडे खाई भाडे धंद्यात फायद्यापेक्षा खर्च जास्त.
126 घोडेमैदान जवळ असणे आपल्या गुणांची किंवा कर्तृत्वाची परीक्षा होण्याची वेळ फार जवळ आलेली असणे.
127 चढेल तो पडेल गर्विष्ठ माणसाचा गर्व उतरल्याशिवाय राहत नाही.
128 चमत्काराशिवाय नमस्कार नाही प्रत्यक्ष कर्तृत्व किंवा मोठे काम दाखवल्याशिवाय जगात कोणालाही आदर मिळत नाही.
129 चमत्काराशिवाय नमस्कार नाही, पराक्रमावाचून पोवाडा नाही लोकांना काही विशेष कार्य करून दाखविल्याशिवाय लोक मान देत नाहीत.
130 चार दिवस सासूचे चार दिवस सुनेचे प्रत्येकाची वेळ कधीतरी येतेच
131 चालत्या गाडीला खीळ व्यवस्थीत चालणार्‍या कार्यात अडचण निर्माण होणे.
132 चिंती परा येई घरा दुसर्‍याबदल मनात वाईट विचार आलेकी स्वत:चेच वाईट होते.
133 चोर सोडून संन्याशाला फाशी खऱ्या गुन्हेगाराला सोडून निष्पाप माणसाला शिक्षा करणे.
134 चोर सोडून सान्याशाला फाशी खर्‍या गुन्हेगाराला शासन न करता दुसर्‍याच निरपराध माणसाला शिक्षा देणे.
135 चोराच्या उलटया बोंबा स्वत:च गुन्हा करून दुसर्‍यावर आळ घेणे.
136 चोराच्या उलट्या बोंबा स्वतः चूक किंवा गुन्हा करून दुसऱ्यावरच उलट आरोप करणे.
137 चोराच्या मनात चांदणे वाईट माणसांनाच वाईट माणसांच्या युक्त्या कळतात.
138 चोरावर मोर एखाद्या गोष्टीच्या बाबतीत दुसर्‍यावर कडी करणे.
139 छत्तीसाचा आकडा विरुद्ध मत असणे
140 छोट्या तोंडी मोठा घास आपली योग्यता नसताना प्रौढ किंवा मोठ्या लोकांसमोर उद्धटपणाने बोलणे.
141 जन्माला आला हेला, पाणी वाहून मेला निरक्षर किंवा निर्बुद्ध माणसाचे आयुष्य शारीरिक कष्टामध्येच जाते.
142 जलात राहुन माशांशी वैर करू नये ज्यांच्या सहवासात राहावे लागते त्यांच्याशी वैर करून नये.
143 जशी देणावळ तशी धुणावळ मिळणार्‍या मोबदल्याच्या प्रमाणातच काम करणे.
144 जशी देवाची पूजा तशी पावती जशी वागणूक आपण दुसऱ्याला देतो, तशीच वागणूक आपल्याला परत मिळते.
145 जळत घर भाड्याने कोण घेणार नुकसान करणार्‍या गोष्टीचा स्वीकार कोण करणार.
146 जळत्या घराचा पोळता वासा प्रचंड नुकसानीतून जे वाचले ते आपले म्हणून समाधान मानावे.
147 जळात राहून माशाशी वैर करू नये ज्यांच्या सहवासात किंवा आश्रयाखाली राहावे लागते, त्यांच्याशी वैर पत्करणे अहितकारक असते.
148 जावे त्याच्या वंशा तेव्हा कळे दुसर्‍याच्या स्थितीत आपण स्वत:जावे, तेव्हा तिचे खरे ज्ञान आपणास होते.
149 जिच्या हाती पाळण्याची दोरी ती जगाते उद्धरी मातेकडून बालकावर सुसंस्कार होतात म्हणून ते भविष्यात कर्तुत्ववान ठरते.
150 जित्याची खोड मेल्याशिवाय जात नाही मूळचा स्वभाव आयुष्यात कधीच बदलत नाही.
151 जी खोड बाळ ती जन्मकळा लहानपणीच्या सवयी जन्मभर टिकतात.
152 ज्या गावच्या बोरी त्याच गावच्या बाभळी एकाच भागातील लोक एकमेकांच्या स्वभावाला व खाचाखोचांना चांगले ओळखून असतात.
153 ज्या गावाच्या बोरी त्याच गावच्या बाभळी एकमेंकाचे वर्म माहीत असणार्‍या माणसांशी गाठ पडणे.
154 ज्याचं करावं भलं तो म्हणतो माझंच खरं दुसऱ्याचे भले करण्याचा प्रयत्न केला तरी तो उपकार न मानता उलट उद्धटपणाने वागणे.
155 ज्याचे करावे बरे तो म्हणतो माझेच खरे एखाद्याचे भले करायला जावे तर तो विरोधच करतो व आपलाच हेका चालवतो.
156 ज्याचे खावे मीठ त्याचे करावे निट जो आपल्या वर उपकार करतो त्या उपकार कर्त्याला स्मरण करून त्याच्या यशासाठी प्रयत्न करावेत.
157 ज्याच्या हाती ससा तो पारधी ज्याला यश मिळाले तो कर्तबगार
158 झाकली मूठ सव्वा लाखाची व्यंग गुप्त ठेवणेच फायद्याचे असते.
159 टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण येत नाही कष्ट केल्याशिवाय मोठेपणा मिळत नाही.
160 टिटवी देखील समुद्र आटविते सामान्य क्षुद्र वाटणारा माणूस प्रसंगी महान कार्य करू शकतो.
161 डोंगर पोखरून उंदीर काढणे प्रचंड परिश्रम घेवूनही अल्प यश प्राप्ती होणे.
162 डोळ्यात केर आणि कानात फुंकर रोग एक आणि उपचार दुसराच
163 ढवळ्या शेजारी पवळ्या बांधला वाण नाही पण गुण लागला वाईट माणसाच्या सहवासामध्ये चांगला माणूसही बिघडतो.
164 तंटा मिटवायला गेला गव्हाची कणिक करून आला भांडण मिटविण्याऐवजी भडकावणे.
165 तळे राखील तो पाणी चाखील आपल्याकडे सोपविलेल्या कामाचा थोडाफार लाभ मिळविण्याची प्रत्येकाची प्रवृत्ती असते.
166 तेरड्याचा रंग तीन दिवस एखादे कार्य थोडे दिवस जोरात चालून एकदम बंद पडणे
167 तेल गेले तूप गेले आणि हाती धुपाटणे राहिले फायद्याच्या दोन गोष्टीमधून मूर्खपणामुळे एकही गोष्ट साध्य न होणे.
168 तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार अन्याय किंवा जुलूम सहन करावा लागणे आणि त्याविरुद्ध तक्रार करण्याचीही संधी नसणे.
169 थेंबे थेंबे तळे साचे लहान लहान बचतीतून किंवा प्रयत्नांतून कालांतराने खूप मोठा संग्रह किंवा यश साध्य होते.
170 दगडापेक्षा वीट मऊ मोठ्या संकटापेक्षा किंवा वाईट परिस्थितीपेक्षा किंचित बरी वाटणारी दुसरी परिस्थिती बरी वाटणे.
171 दाम करी काम पैशाच्या बळावर अनेक अवघड कामे सहजपणे साध्य होतात.
172 दिव्याखाली अंधार मोठ्या किंवा प्रतिष्ठित माणसाच्या जवळच काही ना काही उणीवा किंवा दोष असणे.
173 दुरून डोंगर साजरे कोणतीही गोष्ट लांबून आकर्षक वाटते, परंतु जवळून पाहिली की तिच्यातील अडचणी लक्षात येतात.
174 दुष्काळात तेरावा महिना संकटात अधिक भर
175 दृष्टी आड सृष्टी आपल्या डोळ्यांसमोरून गोष्ट निघून गेली की तिचा विसर पडतो.
176 देखल्या देवा दंडवत वरकरणी, खोटे खोटे केलेले स्वागत
177 न कर्त्याचा वार शनिवार ज्याला काम करण्याची अजिबात इच्छा नसते, तो नेहमी नवनवीन कारणे सांगत असतो.
178 नव्याचे नऊ दिवस नवेपणा असतानाचे कौतुक नंतर टिकत नही
179 नाक दाबले की तोंड उघडते मुख्य मर्म किंवा खोच पकडली की माणूस लगेच वठणीवर येतो.
180 नाकाचा बाल अत्यंत प्रिय व्यक्ती
181 नाचता येईना अंगण वाकडे स्वत:स चांगले काम येत नसणारा दुसऱ्याचे दोष काढतो
182 नाव मोठे लक्षण खोटे कीर्ती मोठी पण कृती छोटी
183 नाव सोनूबाई हाती कथलाचा वाळा नाव फार मोठे किंवा भव्य असणे, पण प्रत्यक्ष परिस्थिती मात्र अत्यंत हलाखीची किंवा दरिद्री असणे.
184 पडत्या फळाची आज्ञा स्वतःच्या मनातील गोष्टीलाच दुसऱ्याने अनुमोदन किंवा संमती देणे.
185 पाचामुखी परमेश्वर अनेक लोकांचे एकमत हे देवाच्या निर्णयाप्रमाणे ग्राह्य मानले जाते.
186 पाण्यात राहून माशाशी वैर ज्याच्या आधारावर आपण जगतो, त्याच्याशीच शत्रुत्व करणे मूर्खपणाचे असते.
187 पिंडी ते ब्रह्मांडी जे लहान घटकात किंवा शरीरात असते, तेच विश्वातही सूक्ष्म किंवा स्थूल रूपाने असते.
188 पी हळद हो गोरी उतावळेपणा दाखविणे
189 फुले वेचली तेथे गवर्‍या वेचणे आधीच्या वैभवाच्या किंवा श्रीमंतीच्या काळातून अचानक दारिद्र्यात येणे.
190 बळी तो कान पिळी सामर्थ्यवान किंवा ताकदवान माणूस दुर्बलांवर स्वतःचे वर्चस्व गाजवतो.
191 बाप दाखव नाहीतर श्राद्ध कर दोनपैकी एक पर्याय निवडणे
192 बुडत्याला काडीचा आधार अत्यंत बिकट संकटात सापडलेल्या माणसाला लहानशी मदतही फार मोठी वाटते.
193 बैल गेला आणि झोपा केला नुकसान किंवा संकट घडून गेल्यावर त्यावर उपाययोजना करण्याचा निरर्थक प्रयत्न करणे.
194 भिकेची झोळी आणि चौघांत उभी एकतर स्वतः लाचार किंवा दरिद्री असणे आणि तरीही चारचौघांत मोठेपणा दाखवण्याचा आव आणणे.
195 मऊ सापडले म्हणून कोपराने खणू नये समोरचा माणूस चांगला किंवा गरीब आहे म्हणून त्याचा प्रमाणापेक्षा जास्त गैरफायदा घेऊ नये.
196 मनी वसे ते स्वप्नी दिसे ज्या गोष्टीचा सतत मनात विचार चालू असतो, तिचेच विचार स्वप्नात दिसतात.
197 माकडाच्या हाती कोलीत अजाण किंवा दुष्ट प्रवृत्तीच्या माणसाकडे अधिकार आल्यास तो त्याचा सर्वनाश करतो.
198 मेल्याशिवाय स्वर्ग दिसत नाही प्रत्यक्ष अनुभव घेतल्याशिवाय कळत नाही
199 राजाला दिवाळी काय ठाऊक ज्याला सतत संपन्नता किंवा सुख लाभलेले असते, त्याला सामान्य माणसाच्या सणांचे किंवा संघर्षाचे महत्त्व कळत नाही.
200 रात्र थोडी सोंगं फार वेळ अत्यंत कमी असणे आणि पार पाडण्याची कामे मात्र खूप जास्त असणे.
201 रात्र थोडी सोंगे फार काम भरपूर, वेळ कमी
202 रात्रंदिवस एक करणे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी अतोनात कठोर परिश्रम करणे.
203 लेकी बोले सुने लागे एकाला उद्देशून बोलून प्रत्यक्षात दुसऱ्याला टोमणा मारणे किंवा समज देणे.
204 वरातीमागून घोडे वेळ किंवा प्रसंग निघून गेल्यावर केलेली मदत किंवा प्रयत्न पूर्णपणे व्यर्थ ठरतात.
205 वासरात लंगडी गाय शहाणी अडाणी लोकात अल्प ज्ञान असणारा शहाणा ठरतो
206 विंचवाचे बिऱ्हाड पाठीवर स्वतःचे घरदार किंवा प्रपंच नसलेला, जिथे जाईल तिथे राहणारा माणूस.
207 शहाण्याला शब्दाचा मार समजूतदार माणसाला केवळ एका सौम्य शब्दानेही चूक लक्षात येते.
208 शितावरून भाताची परीक्षा लहानशा नमुन्यावरून संपूर्ण समूहाचे किंवा परिस्थितीचे स्वरूप ओळखता येणे.
209 शुंभासारखा बसणे काहीही न बोलता किंवा न करता मूर्खासारखे गप्प बसून राहणे.
210 शेरास सव्वाशेर एकापेक्षा एक वरचढ किंवा मातब्बर व्यक्ती समोर येणे.
211 साखरेचे खाणार त्याला देव देणार चांगल्या व सत्प्रवृत्त माणसाला ईश्वर नेहमी मदत करतो.
212 सुंभ जळतो तरी पीळ जळत नाही अधिकार, संपत्ती किंवा शक्ती नष्ट झाली तरी माणसाचा जुना अहंकार किंवा खोड जात नाही.
213 हत्ती गेला आणि शेपूट राहिले मोठे काम पूर्ण झाले आणि केवळ किरकोळ काम शिल्लक उरणे.
214 हपापाचा माल गपापा लोकांचा तळतळाट करून मिळवलेले धन झपाट्याने नष्ट होते
215 हातच्या काकणाला आरसा कशाला जी गोष्ट डोळ्यांसमोर प्रत्यक्ष सिद्ध झालेली आहे, तिला वेगळा पुरावा देण्याची गरज नसते.
216 हाताच्या काकणाला आरसा कशाला जी गोष्ट डोळ्यांसमोर प्रत्यक्ष सिद्ध झालेली आहे, तिला वेगळा पुरावा देण्याची गरज नसते.

५. मराठी म्हणी मोफत PDF डाउनलोड करा

ऑफलाइन रिव्हिजन आणि अभ्यासासाठी संपूर्ण म्हणी संकलनाची स्वच्छ व प्रिंटयोग्य PDF फाइल खाली दिलेल्या बटणावर क्लिक करून मोफत डाउनलोड करू शकता:

६. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १. म्हण म्हणजे काय?

उत्तर: समाजातील पिढ्यानपिढ्यांच्या अनुभवातून आणि लोकजीवनातून आलेले, जीवनातील सत्य मार्मिकपणे व्यक्त करणारे पारंपारिक वचन म्हणजे म्हण होय. उदा. ‘अति तिथे माती’.

प्रश्न २. १० वी SSC बोर्ड परीक्षेत म्हणींवर कशा प्रकारचे प्रश्न येतात?

उत्तर: १० वी मराठी पेपरमध्ये अपूर्ण म्हण पूर्ण करणे, दिलेल्या प्रसंगाला योग्य ठरणारी म्हण ओळखणे किंवा म्हणीचा अचूक अर्थ सांगणे यावर प्रश्न विचारले जातात.

प्रश्न ३. MPSC व पोलीस भरती परीक्षेत म्हणींवर किती प्रश्न येतात?

उत्तर: MPSC (गट ब, गट क व राज्यसेवा) आणि पोलीस भरतीत मराठी व्याकरण विभागामध्ये म्हणींवर २ ते ३ गुणांचे बहुपर्यायी (MCQ) प्रश्न हमखास येतात.

प्रश्न ४. मराठी म्हणी संपूर्ण PDF कशी डाउनलोड करावी?

उत्तर: या लेखात दिलेल्या ‘मराठी म्हणी संग्रह PDF डाउनलोड करा’ या बटणावर क्लिक करून तुम्ही संपूर्ण २००+ म्हणींची स्वच्छ व अधिकृत PDF मोफत डाउनलोड करू शकता.

प्रश्न ५. मराठी म्हणी व व्याकरणाचा मोफत ऑनलाइन सराव कुठे करता येईल?

उत्तर: MahaSarav ॲप (test.mahasarav.com/app) वर किंवा mahasarav.com संकेतस्थळावर दररोज मोफत मराठी व्याकरण सराव चाचण्या उपलब्ध आहेत.

🎯 मोफत ऑनलाईन सराव परीक्षा (Free Mock Tests)

या भरतीची 100% तयारी करा महासराव सोबत!

महाराष्ट्र पोलीस भरती, तलाठी, MPSC व सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी मोफत टेस्ट सिरीज व विषयानुसार सराव प्रश्न आताच सोडवा.

सर्व भरतीचे अपडेट्स मोबाईलवर हवे आहेत?

आमच्या अधिकृत WhatsApp व Telegram ग्रुपमध्ये आजच सामील व्हा!

Mahasarav Team
Mahasarav Team तज्ज्ञ लेखक

महासराव संपादकीय मंडळ - महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षा, पोलीस भरती, तलाठी, MPSC व सर्व सरकारी नोकरी भरतीचे अधिकृत व जलद अपडेट्स देणारी तज्ज्ञ टीम.

लेखकाचे सर्व लेख वाचा

संबंधित भरती व जाहिराती (Related Jobs)

सर्व पहा →

23 प्रतिक्रिया (Comments)

वाचकांची मते
  1. आत्ताच आली घरी पण रुबाब केवढा दाखवते. या म्हणी चा अर्थ?

    1. दोन्ही बाजूनी सारखीच परिस्थिती

  2. नवीन म्हण

    मांजराला नाही दूध
    आण गाढव पितय सुप

    — @रोहन गरूड

  3. बोलाचा भात व बोलाची कढी या मराठी म्हणीचा अर्थ काय होतो …?

तुमची प्रतिक्रिया नोंदवा

तुमचा ईमेल आयडी सुरक्षित राहील, तो सार्वजनिक केला जात नाही. आवश्यक फील्ड * चिन्हांकित आहेत.

व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन करा